Borç kapatma yöntemleri: kartopu mu, çığ mı daha avantajlı?

Borç kapatma yöntemleri nasıl işler?

İki yöntemin ortak kuralıyla başla. Her hesabın asgari ödemesini yapmaya devam edersin ve her ay sabit bir ek tutarı tek bir hedef borca yatırırsın. O borç kapandığında eski ödemesi ek tutara katılır ve bir sonraki hedefe aktarılır. Ödeme, aktarıldıkça büyür; kartopu adı da buradan gelir.

Tek fark sıralamadır:

Seçmeden önce bir uyarı: iki yöntem de bütün asgari ödemeleri yapıp yine de biraz para artırabildiğini varsayar. Yapamıyorsan doğrudan ücretsiz destek bölümüne geç.

Ay ay çözümlü bir örnek

Ankara'da yaşayan Burak'ı ele alalım. Burak'ın toplam 405.000 ₺'lik dört borcu var ve bunlar için ayda 15.000 ₺ ayırabiliyor. Asgari ödemelerin toplamı 11.100 ₺; bu da her ay 3.900 ₺ ek ödeme bırakıyor.

Bu örnekteki yıllık oranlar yöntemi göstermek için seçildi. Türkiye'de kredi ve kart faizleri çoğu zaman aylık olarak ifade edilir, kredi kartı faizinin üst sınırını Merkez Bankası belirler ve oranlar bu örnektekilerden çok daha yüksek olabilir; kendi ekstrendeki oranları kullan. Karşılaştırma için: Federal Reserve'e göre ABD'de faiz işletilen kredi kartı hesaplarındaki ortalama oran 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık %22,15'ti.

• Kartopu sırası: A, sonra B, sonra C, sonra D.
• Çığ sırası: B (%21), sonra A (%19), sonra D (%14), sonra C (%7).

İki planı da kısa bir betikle ay ay uyguladık: aylık faiz = bakiye × yıllık faiz ÷ 12, sabit asgari ödemeler, yeni harcama yok, ücret yok. İşte en yakın liraya yuvarlanmış kalan toplam borç:

Toplamlar:

Üç ders:

1. Ek ödeme sıralamadan daha önemlidir. Ayda 3.900 ₺ eklemek, hangi yöntemi kullanırsan kullan, 52.000 ₺'den fazla faiz ve neredeyse iki yıl kazandırır.
2. Çığ kazanıyor, ama burada kıl payı: 3.545,21 ₺ ve bir ay. Fark küçük, çünkü en küçük iki borç aynı zamanda en yüksek faizli olanlar.
3. Küçük borçlar ucuzsa fark büyür. Bakiyeleri aynı tutup oranları ters çevirirsen (küçükten büyüğe %7, %14, %19 ve %21), kartopu 14.720,35 ₺ daha pahalıya gelir; çığ ise ilk borcunu ancak 28. ayda kapatır.

Modelin bir sınırı var: gerçek bir kredi kartında asgari ödeme genellikle bakiye düştükçe düşer. Türkiye'de de kredi kartı asgari ödemesi dönem borcunun bir yüzdesi olarak hesaplanır. Yalnızca bu küçülen asgariyi ödersen borcun kapanması 55 aydan çok daha uzun sürer. Ödemeni sabit tut.

Araştırmalar ne diyor?

Küçük başarılar insanların devam etmesine yardım eder. David Gal ve Blakeley McShane (Journal of Marketing Research, 2012), ABD'deki büyük bir borç uzlaştırma şirketinin 5.943 müşterisinden oluşan rastgele bir örneklemi inceledi. Tek tek hesapları kapatmak, bu hesapların büyüklüğünden bağımsız olarak borçtan tamamen kurtulmanın habercisiydi; kapatılan hesapların oranı hesaba katıldığında ise kapatılan tutar başarıyı öngörmez hale geliyordu. Sınırı: bu bir uzlaştırma programından gelen gözlemsel veri, randomize bir deneme değil.

Ödemeleri yoğunlaştırmak motivasyonu artırır. Journal of Consumer Research'te (2016) Keri Kettle, Remi Trudel, Simon Blanchard ve Gerald Häubl, bir saha çalışması ve üç deneyle ödemeleri dağıtmak yerine tek bir hesaba toplamanın insanları devam etmeye daha çok motive ettiğini gösterdi; özellikle hedef en küçük bakiye olduğunda. İnsanlar ilerlemeyi, kaçınılan faize göre değil, tek bir borcun ne kadarının ortadan kalktığına göre değerlendiriyor. Trudel çalışmayı Aralık 2016'da Harvard Business Review'da özetledi.

Çoğu insan iki yöntemi de kullanmıyor. John Gathergood ve arkadaşları (American Economic Review, 2019), İngiltere'deki beş büyük kart ihraççısının verilerini inceledi. Ödemeler daha yüksek faizli karta yönlendirilmiyordu. İnsanlar bunun yerine ödemeleri bakiyelerle orantılı olarak bölüyordu; bu alışkanlık, ödemelerdeki öngörülebilir değişimin yarısından fazlasını açıklıyordu.

Laboratuvarda Alexander Brown ve Joanna Lahey (NBER, 2014), biraz sıkıcı bir görevin parçaları küçükten büyüğe sıralandığında insanların onu daha hızlı bitirdiğini buldu. Yine de sıralama seçme şansı verildiğinde katılımcılar en az bu sırayı seçti.

Adil yorum şu: odaklanan her yöntem, parayı ince ince dağıtmaktan iyidir. Faiz farkı küçükse kartopu sağlam bir seçimdir; büyükse çığ kazanır.

Yöntemini nasıl seçersin?

• Faiz farkı küçükse (küçük borçların da yüksek faizliyse ya da oranların birbirine yakınsa): kartopunu seç.
• Büyük bir borcun faizi diğerlerinden çok daha yüksekse: çığı seç.
• Daha önce bir geri ödeme planını yarıda bıraktıysan: erken bir başarı için kartopunu seç.
• Karma yöntem: harekete geçmek için önce çok küçük bir bakiyeyi kapat, sonra çığa geç.

Karar vermeden önce hesabı kendi bakiyelerinle yap. Bir tablo yeter: her ay için bir satır, her borç için bir sütun.

Borç birleştirme: ne zaman işe yarar, ne zaman zarar verir?

Bir birleştirme kredisi ya da bakiye transferi, birkaç borcu tek bir borçla değiştirir; Türkiye'de bu ürünler çoğu zaman borç transferi ya da borç kapatma kredisi adıyla sunulur. Ancak toplam maliyet gerçekten düşüyorsa işe yarar: daha düşük bir faiz, aynı ya da daha kısa bir vade, bütün masraflar dahil.

Üç durumda ters teper:

• Aylık ödeme, vade uzadığı için düşüyorsa. ABD Tüketici Finansal Koruma Bürosu (CFPB), toplamda daha fazla ödeyebileceğin ve bazı düşük oranların sonradan yükselen tanıtım oranları olduğu konusunda uyarıyor.
• Kredi evinin teminatıyla veriliyorsa. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ve StepChange, ödemeler aksarsa evinin risk altına girebileceğine dikkat çekiyor.
• Kapatılan kartlar yeniden doluyorsa. Sonunda hem birleştirme kredisi hem yeni kart borcu kalır.

StepChange ayrıca kredi geçmişin kötüyse sana daha yüksek bir oran teklif edilme ihtimalinin yüksek olduğunu ve bunun birleştirmeyi eski borçlarından daha pahalı hale getirebileceğini hatırlatıyor. Aylık ödemeyi değil, toplam geri ödemeyi karşılaştır.

Borç kapatma dolandırıcılıklarına dikkat

Borç uzlaştırma firmaları bakiyelerini pazarlıkla düşürmeyi vaat eder. ABD'de FTC'nin uyarıları çok net:

• Peşin ücret. 27 Ekim 2010'dan beri yürürlükte olan Telemarketing Sales Rule uyarınca, telefonla satış yapan borç yapılandırma şirketleri borcunu uzlaştırmadan ya da azaltmadan ücret alamaz. FTC'ye göre borçlarından herhangi birini uzlaştırmadan önce ücret alanlar yalnızca dolandırıcılardır.
• Garantiler. FTC'ye göre bütün borçlarını uzlaştırmayı garanti edenler ya da “devletin” bir borç yardım programından sonuç vaat edenler yalnızca dolandırıcılardır.
• “Alacaklılarına ödemeyi bırak.” Birçok program, sen para biriktirirken alacaklılarına ödemeyi bırakmanı ister. Kredi notun zarar görür ve alacaklılar yine de tahsilat yoluna gidebilir ya da seni mahkemeye verebilir.

CFPB, birçok alacaklının uzlaştırma şirketleriyle pazarlık yapmadığını ve silinen borcun vergiye tabi gelir sayılabileceğini de ekliyor. Türkiye'de de “sicilini temizleriz” ya da “borcunu sildiririz” diyerek peşin ücret isteyen aracılara karşı aynı dikkati göster.

Plan yetmediğinde ücretsiz destek

Asgari ödemelerini yapamıyorsan hiçbir geri ödeme yöntemi bunu tek başına çözmez. Türkiye'de bir ödemeyi kaçırmadan önce bankanla görüş ve yapılandırma seçeneklerini yazılı olarak iste; hukuki bir sorun varsa bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna danış. Başka ülkelerde ücretsiz ya da kâr amacı gütmeyen danışmanlar var:

• ABD: CFPB'nin adını verdiği National Foundation for Credit Counseling (nfcc.org) ya da Financial Counseling Association of America (fcaa.org) üzerinden kâr amacı gütmeyen kredi danışmanlığı. Ücretleri yazılı iste ve bütün bütçeni incelemeden sana bir borç yönetim planı dayatan herkesten uzak dur.
• İngiltere: StepChange Debt Charity, ücretsiz hat 0800 138 1111; Money Advice Trust'ın yürüttüğü National Debtline, 0808 808 4000; ya da yakınındaki ücretsiz danışmanlığı bulmak için MoneyHelper'ın borç danışmanlığı arama aracı. GOV.UK da bu ücretsiz hizmetleri listeliyor.

Binome360 neler yapabilir (ve neler yapamaz)?

Binome360 uygulamasında bir borç kapatma hesaplayıcısı yok (bu sitedeki ücretsiz borç kapatma hesaplayıcısı iki yöntemi karşılaştırıyor); uygulama bankana bağlanmaz ve senin yerine asla ödeme yapmaz. Yaptığı şey planı sürdürmene yardım etmek: her son ödeme tarihi için tekrarlayan hatırlatıcılar, ek parayı bulabilmen için tek cümleyle kaydedilen harcamalar ve bir ilerleme çubuğu olan bir hedef (örneğin “Ek hesabı kapat: 27.000 ₺”); kaydettiğin her ödeme çubuğu ilerletir.

Her ay ek parayı bulmak için bir aylık bütçe ile ve para biriktirme ipuçlarımızla başla.

Sık sorulan sorular

Kartopu mu, çığ mı daha iyi?

Çığ her zaman daha az faiz öder. Kartopu ilk kapanan hesabı daha erken getirir ve araştırmalar bu erken başarıları planı sürdürmekle ilişkilendiriyor. Kendi rakamlarında faiz farkı küçükse kartopu makul bir tercihtir.

Önce birikim mi yapmalıyım, borç mu kapatmalıyım?

Küçük bir nakit yastığı, ilk sürprizin doğrudan karta geri dönmesini engeller. Bunun ötesinde, bir borcun maliyeti birikimin getirisinden yüksekse önce borcu kapatmak aritmetik olarak kazandırır. Türkiye'de kredi kartı faizine ayrıca BSMV ve KKDF eklenir, mevduat faizleri de yüksek olabilir; bu yüzden iki oranı kendi ekstrende ve hesabında karşılaştır. Bu kişisel bir tavsiye değil, genel bir aritmetik.

Asgari ödemeleri karşılayamıyorsam ne olur?

O zaman hiçbir sıralama tek başına işe yaramaz. Bir ödemeyi kaçırmadan önce bankanla görüş; ABD'de kâr amacı gütmeyen bir kredi danışmanına, İngiltere'de ücretsiz bir borç danışmanlığı kuruluşuna başvurulabilir. Peşin ücret alan ya da alacaklılarına ödemeyi bırakmanı söyleyen her firmaya karşı dikkatli ol.

Borçları birleştirmek iyi bir fikir mi?

Yalnızca masraflar dahil geri ödeyeceğin toplam tutar düşüyorsa ve kapattığın kartları kullanmayı bırakıyorsan. Daha uzun bir vadeyle elde edilen düşük bir aylık ödeme genellikle daha pahalıya gelir.

Kartopu yöntemi ne kadar sürer?

Bakiyelerine, faiz oranlarına ve ek ödemene bağlıdır. Örneğimizde 405.000 ₺, ayda 15.000 ₺ ile 33 ayda kapanıyor; yalnızca asgari ödemelerle 55 ay sürüyor.

Kısacası

Kartopu da olsa çığ da olsa, en önemlisi asgari ödemelerden fazlasını ödemek ve ek parayı aynı anda tek bir borca yoğunlaştırmaktır. Çığ daha ucuzdur; kartopu başarıları daha erken getirir ve aradaki fark çoğu zaman mütevazıdır. İlk adım: bugün her borcunu bakiyesi, faiz oranı ve asgari ödemesiyle listele, sonra ilk hedefini seç.

Kaynaklar

• David Gal ve Blakeley B. McShane, “Can Small Victories Help Win the War? Evidence from Consumer Debt Management”, Journal of Marketing Research, 49(4), 487–501, 2012: doi.org/10.1509/jmr.11.0272.
• Keri L. Kettle, Remi Trudel, Simon J. Blanchard ve Gerald Häubl, “Repayment Concentration and Consumer Motivation to Get Out of Debt”, Journal of Consumer Research, 43(3), 460–477, 2016: doi.org/10.1093/jcr/ucw037.
• Remi Trudel, “Research: The Best Strategy for Paying Off Credit Card Debt”, Harvard Business Review, Aralık 2016: hbr.org.
• John Gathergood, Neale Mahoney, Neil Stewart ve Jörg Weber, “How Do Individuals Repay Their Debt? The Balance-Matching Heuristic”, American Economic Review, 109(3), 844–875, 2019: aeaweb.org; verilerin açıklaması için Becker Friedman Institute özeti: bfi.uchicago.edu.
• Alexander L. Brown ve Joanna N. Lahey, “Small Victories: Creating Intrinsic Motivation in Savings and Debt Reduction”, NBER Working Paper 20125, 2014: nber.org/papers/w20125.
• Federal Reserve Bank of New York, Household Debt and Credit Report, 2026'nın 2. çeyreği (11 Ağustos 2026): newyorkfed.org.
• Board of Governors of the Federal Reserve System, G.19 Consumer Credit, Eylül 2026 yayını: federalreserve.gov.
• FTC, “How To Get Out of Debt”, Aralık 2025'te güncellendi: consumer.ftc.gov; peşin ücret yasağına ilişkin FTC basın açıklaması, 2010: ftc.gov.
• CFPB, “What is the difference between credit counseling and debt settlement, debt consolidation, or credit repair?”: consumerfinance.gov; “What is credit counseling?”: consumerfinance.gov.
• StepChange, “Debt consolidation” ve iletişim sayfası: stepchange.org; National Debtline: nationaldebtline.org; MoneyHelper borç danışmanlığı arama aracı: moneyhelper.org.uk; GOV.UK, “Get free debt advice”: gov.uk/debt-advice.
• Binome360 hesaplamaları (ay ay simülasyon, aylık faiz = yıllık faiz ÷ 12, sabit asgari ödemeler), Eylül 2026.

Bu yazı şu dilde de mevcut: English, Français, Español, Português, Deutsch, Italiano, Bahasa Indonesia, Bahasa Melayu, Tiếng Việt, ไทย, 日本語, 한국어, 繁體中文, العربية.